Is 1.385 keer bekeken

Ziektewinst, een omstreden begrip

Ziektewinst kan een issue zijn in bepaalde situaties waarbij de cliënt maar niet beter wordt. Dat kan bij psychische aandoeningen het geval zijn maar ook bij fysieke problemen.

Ziek zijn levert behalve nare dingen, soms ook voordelen op waardoor mensen niet uit de comfortzone hoeven te stappen. Veel aandacht krijgen of niet hoeven te werken zijn een paar voorbeelden. Ziek zijn kan een vlucht zijn uit een moeilijke situatie (denk aan een verstoorde arbeidsrelatie met de leidinggevende) of om iets niet te hoeven doen wat men moeilijk vindt of niet zo goed kan.

Bespreekbaar maken
Als je als hulpverlener een vermoeden hebt dat er sprake is van ziektewinst dan is het goed om dat te bespreken met je cliënt omdat het vaak zo is dat de cliënt het zich lang niet altijd bewust is dat dit ook de drijfveren zijn om niet te veranderen of te verbeteren. Het inzicht krijgen in de motiverende redenen van het ziek zijn, is een onderzoekje waard omdat het belemmeringen kunnen zijn om beter te worden.

Het kan een onbewust proces zijn van ziek zijn en ziek blijven. Soms sluimert het, als angstgedachten continu in iemands hoofd omdat men zich zorgen maakt over dat wat je dan allemaal moet doen als je beter zou zijn. Wat er dan op je af komt en dat kan, zeker bij langdurig ziek zijn, steeds enger worden. De drempel om dan terug te keren naar de arbeidsplek of de eigen plek in het gezin, wordt steeds hoger want beter zijn, brengt ook andere dingen met zich mee zoals verantwoording nemen, taken die men weer op zich dient te nemen die nu door een ander worden gedaan. Het overwinnen van een angstige situatie of het moeten accepteren van een lastige situatie.

Verantwoordelijkheid
Er zit ook een stukje “verantwoording nemen” in, voor zowel cliënt als hulpverlener. Verantwoording voor de behandeling en het vervolg. Verantwoording voor het teruggeven van de eigen regie aan de cliënt. Verantwoording van de cliënt over diens eigen leven. En aan verantwoordelijkheid kleeft in onze westerse cultuur vaak een “schuldvraag”. Wiens schuld is het als het dadelijk mis gaat? Wie heeft het dan fout gedaan? Wiens schuld is het dat iemand nu ziek blijft? Of niet beter wordt?

Ziektewinst wijst qua schuldbeleving nog snel in de cliënt beleving, met het vingertje naar de cliënt, vooral als de hulpverlener er zelf over begint. Als je dan als cliënt al last hebt van minderwaardigheidsgevoelens, geknakt zelfvertrouwen en negatief zelfbeeld dan wordt een bespreking van ” ziektewinst” al gauw heel beladen en voelt als een enorme (overdrachtelijke) afwijzing of terechtwijzing.

Bij mensen die een autoritaire opvoedingsstijl hebben gehad waarin veelvuldig sprake was van straf en kritiek, zal het extra hard aankomen. Zij zullen zich al snel persoonlijk aangesproken voelen als zouden ze iets niet goed doen, expres doen en voelen zich dan bij het bespreekbaar maken van het onderwerp, al enorm aangevallen en onheus behandeld. Daarbij haalt het de cliënt uit de comfortzone van het zelf verantwoordelijk zijn voor hetgeen niet goed gaat. Het is doorgaans makkelijker om het probleem extern te leggen bij een ander of de omstandigheden dan dat je moet gaan toegeven dat je er zelf ook een aandeel in hebt. Dat vraagt een hoge mate van zelfreflectie en kwetsbaar durven opstellen. Niet iedereen kan dat.

Vrijheid kan beangstigend zijn

Het lijkt een beetje op een vogeltje dat in een kooitje zit. Het kooitje heeft jaren dicht gezeten, het beestje kon er niet uit en droomde jaren over vrij rondvliegen en buiten met de merels in een boom zingen. Helaas ging dat niet.. want het beestje zat opgesloten. Zo vervelend dat kooitje.. hij had er echt last van.

Op een dag stond het deurtje van de kooi open en het klepraam van de keuken ook! Het vogeltje zag het wel maar om nu naar buiten te gaan, buiten de kooi, dat was ineens wel heel eng en bedreigend als je zo lang de veiligheid van de kooi hebt ervaren.

Het was er zo diep ineens daar achter dat open deurtje en hoe kwam hij dan aan voedsel en water als hij naar buiten zou vliegen? Wie zou er nog voor hem zorgen als hij het niet zou redden? En is het soms ook niet verschrikkelijk koud buiten? Stel dat het dadelijk zou gaan vriezen of sneeuwen? Nu had hij een plekje waar het altijd warm was met voldoende voedsel en drinken.. Het vogeltje bleef zitten waar het zat en droomde van de tuin met de bomen en de merels zonder er ooit nog naar toe te zijn gevlogen.

Onethisch en niet integer
Het zou van een hulpverlener echter niet integer en onethisch zijn om bij ziektewinst gebruik te maken van het feit dat de cliënt onbewust blijft van deze wint. Dit om voortdurend omzet te blijven genereren. Immers zolang je cliënt in de ziektewinst blijven zitten, kan de behandeling tot in het oneindige worden voortgezet. Dat verdient misschien goed voor de behandelaar maar is zeker niet in het belang van de cliënt. Het niet bespreekbaar maken van vermoedens of wat je ziet bij je cliënt is op de korte termijn niet makkelijk maar op de lange termijn wel het juiste om te doen, wil je je cliënt niet zijn hele leven in een kooitje laten blijven zitten.

Mijn profiel